Wczytywanie prognozy…

Halny to fen: ciepły, suchy i porywisty wiatr wiejący z południa przez Tatry. Gdy nad Słowacją ciśnienie jest wyższe niż nad Polską, powietrze przelewa się przez grań i spada w doliny. Schodząc, ogrzewa się o ok. 1°C na każde 100 m i wysycha. W Zakopanem robi się nagle cieplej i sucho, a w porywach wiatr potrafi łamać drzewa.

To szansa, że w danej godzinie pomiary ze stacji Kasprowy Wierch i Zakopane pokażą halny według naszego detektora. Na kartach dni nad wykresem podajemy największą z szans godzinowych danego dnia, a nie szansę, że halny wystąpi kiedykolwiek w ciągu dnia. Halny zwykle trwa wiele godzin, więc już kilka godzin z szansą 30% to poważny sygnał.

Nie. Prognozujemy to, co pokazałyby stacje na Kasprowym Wierchu i w Zakopanem. Halny bywa silniejszy lub słabszy w innych dolinach. Model widzi wiatr w uśrednionym punkcie siatki, a nie dokładnie na szczycie, a prognoza na 3 dni naprzód jest mniej pewna niż na dziś.

Tak. Sprawdziliśmy to na prognozach z lat 2024–2026: w godzinach, którym Notos dawał około 20–30%, halny wystąpił w około co czwartej; przy około 40% w mniej więcej 45% godzin, a przy około 85% w ponad 80%. W środku skali model jest raczej lekko ostrożny niż przesadny. Po zimie sprawdzimy to ponownie na prognozach, których model wcześniej nie widział.

Próg dobraliśmy tak, żeby alerty dzienne były jak najbardziej trafne. Notos ma próg 25–30%, zależnie od tego, na ile dni naprzód jest prognoza; Zefir ma 30% dla każdego dnia. Wyższy próg dawałby mniej fałszywych alarmów, ale przegapiałby więcej halnych. „Blisko progu” oznacza co najmniej połowę progu; to pomoc w czytaniu, nie osobno sprawdzony poziom ryzyka.

Wyniki testów wstecznych Notosa (v1) na prognozach archiwalnych z lutego 2024 – września 2026, w odniesieniu do dni z halnym według detektora:

To nie jest ocena na żywo ani wynik Zefira. Testy wsteczne bywają zbyt optymistyczne, dlatego zapisujemy każdą prognozę i po zimie 2026/27 sprawdzimy ją na danych, których model nigdy nie widział.

Notos (v1, od greckiego wiatru południowego) patrzy na warunki przy ziemi po obu stronach Tatr. Został sprawdzony w testach wstecznych na 0–3 dni i zamrożony 17.10.2026. Zefir (v2) widzi dodatkowo przepływ powietrza na wysokości grani i nad nią. W testach dla prognozy na bieżący dzień dawał dokładniejsze prawdopodobieństwa godzinowe; na 1–3 dni naprzód nie było jeszcze danych, żeby go sprawdzić. Oba modele liczymy równolegle i po zimie porównamy je na tych samych dniach. Żaden z nich nie jest modelem pogody: oba liczą szansę halnego z prognoz ECMWF, ICON i GFS.

Przy halnym po słowackiej stronie często zalega gruba warstwa chmur, która kończy się równo na grani, a nad Podhalem jest czysto. Z Zakopanego widać ją jako biały wał przelewający się przez szczyty. Nimbus to nasz model wału chmur. Procent przy wale to szansa, że jeśli halny wystąpi, w danej godzinie taki wał będzie widoczny. Liczymy go z prognozy niskich chmur i wilgotności powietrza na wysokości ok. 1500 m po słowackiej stronie; model nauczyliśmy na kilkuset godzinach z dni z halnym ocenionych na zdjęciach satelity Meteosat i sprawdziliśmy na dniach, których wcześniej nie widział. „Niskie chmury” to zachmurzenie do ok. 3 km wysokości (grań ma 2000–2650 m), podane jako część nieba zakryta chmurami w punkcie ok. 20 km na południe od grani. Liczy się do nich też mgła w kotlinie, dlatego Nimbus patrzy jednocześnie na wilgotność wyżej na stoku. Na kartach dni podajemy najwyższą szansę godzinową za dnia. Model uczył się na zdjęciach z dnia, więc wartości w nocy to przybliżenie. Prognozę Nimbusa liczymy raz dziennie, rano. To eksperyment: zdjęcia oceniał model komputerowy, a nie meteorolog, i sprawdzamy go dopiero od jesieni 2026.

Każdy model inaczej liczy atmosferę i ma inną rozdzielczość, więc siła i moment przepływu przez Tatry wychodzą w nich różnie. Średnia z trzech jest zwykle trafniejsza niż którykolwiek z osobna. Duży rozrzut między modelami oznacza większą niepewność.

Nie ma oficjalnej, godzinowej listy halnych. Zbudowaliśmy więc własny detektor, który rozpoznaje halny w pomiarach IMGW z Kasprowego i Zakopanego, i sprawdziliśmy go na udokumentowanych dniach z halnym. To nadal przybliżenie, a nie ocena eksperta.